Sign in to follow this  
Deeq A.

Maxay Soomaaliya sameyn doontaa kadib hadalkii kasoo baxay dowladda Itoobiya?

Recommended Posts

Deeq A.   
Xasan-Abiy-1.jpg?fit=2048%2C1366&ssl=1

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Itoobiya ayaa sheegtay inay sii wadi doonto inay ku dhaqaaqdo waddo kasta oo nabadeed si ay u hesho marin ay ku gaarto badda.

Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa heshiis gaaray, waxaana weli socda wadahadallo, kadib heshiis ay la galeen Somaliland sannad ka hor kaas oo ruxay Geeska Afrika.

Wareeg kale oo wadahadallo ah ayaa la filayaa, mas’uul dhanka Soomaalida ah ayaa dhawaan sidaasi u sheegay warbaahinta. Saraakiisha Itoobiya ayaan ka hadlin arrintan.

Masar oo doonaysa inay xoojiso awooddeeda Geeska Afrika ayaa marar badan ka hor timid qorshahan.

Muxuu noqon doonaa mustaqbalka Itoobiya?

Toddobaadkii hore madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki ayaa la kulmay wasiirka arrimaha dibadda Masar Dr. Badri Abdellati oo ay ka wada hadleen arrimaha Geeska Afrika iyo Badda Cas.

Sida laga soo xigtay warbaahinta Masar ee Ahram Online, mas’uulka Masaarida ah ayaa sidoo kale fariin uu ka siday madaxweyne Abdel-Fattah al-Sisi u gudbiyay madaxweyne Isaias Afwerki.

Intii ay socdeen qalalaasaha u dhexeeyay Itoobiya iyo Soomaaliya, Masar, Eritrea iyo Soomaaliya waxay sameysteen isbahaysi wadajir ah.

Itoobiya ayaa tan iyo heshiiskii Turkiga waxa ay sii xoojisay xiriirka kala dhexeeya Soomaaliya.

Toddobaadkii hore, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa markii ugu horreysay tan iyo markii ay heshiiska gaareen u socdaalay Muqdisho, wuxuuna la kulmay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud.

Inkasta oo aan la ogeyn waxyaabaha ay ku heshiiyeen, haddana waxaa la isku afgartay in laga wada shaqeeyo arrimo kala duwan.

Waxaa la isku afgartay in ciidamada Itoobiya ay sidoo kale ku sii sugnaadaan Soomaaliya iyagoo ka tirsan howlgalka Midowga Afrika iyo sidoo kale heshiis labo geesood ah, inkasta oo aan la shaacin tirada.

Inkasta oo Itoobiya ay xallineysay xiisadda kala dhexeysa Soomaaliya, ayaa haddana waxaa la soo sheegayaa in xiriirka ay la leedahay Eritrea uu sii wiiqmayo.

Taa beddelkeeda, dadka wax falanqeeya ayaa sheegaya in labada dal ay isku dhici karaan duruufaha jira awgood. Mid ka mid ah qodobada laga yaabo inay sababaan colaaddu waxa ka mid ah arrinta badda.

Si kastaba ha ahaatee, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa dhowr jeer hore u sheegay in Itoobiya “aysan doonayn inay waddan la dagaallanto haddii aan iyada la taaban”.

Field Marshal Birhanu Juula oo ah taliyaha guud ee ciidanka Itoobiya ayaa khudbad ka jeediyay munaasabadda 129-aad ee Adwa.

“Waqti yar ayaa naga xiga in aan ka mid noqono bulshada Badda Cas. Waxa aan rajeyneynaa in danta qarankeena lagu gaaro si nabad ah,” ayuu yiri.

Soomaaliya maxay ka tiri?

Heshiis ay Itoobiya sanad ka hor la gashay Jamhuuriyadda iskeed ugu dhawaaqday madaxbannaanideeda ee Somaliland ayaa khilaaf xooggan ka abuuray Geeska Afrika.

Tan iyo markii ay Itoobiya iyo Soomaaliya heshiis gaareen, arrinta badda ayaan aad loo maqlin.

Si kastaba ha ahaatee, Itoobiya waxay ku dhawaaqday in aysan ka hari doonin raadinta badda.

“Itoobiya kama aysan tegin raadinta iyo dalabka marin badeed,” ayuu yiri Nabiyat Getachew.

“Dadaalka lagu doonayo in lagu helo saldhig badeed la isku halleyn karo oo waara waxay ku salaysan yihiin hab diblomaasiyadeed iyo hab nabadeed iyo sidoo kale wax-kala beddelasho,” ayaa laga soo weriyay dhawaan.

“Waxa aan ku heshiinay inaan ka wada shaqeyno mashaariic istiraatiijiyadeed oo dadka Itoobiya iyo Soomaaliya si isku mid ah uga faa’iideysanayaan,” ayuu yiri.

Inkastoo saraakiisha Itoobiya aysan si cad u sheegin, haddana arrinta ku saabsan badda ayaa ah mid ay madaxda Soomaalida kala hadli karaan.

Qodobada ay Itoobiya iyo Soomaaliya ku heshiiyeen wadahadalladii ay Turkigu garwadeenka ka ahaayeen ayaa waxaa ka mid ah:

“Labada dal waxay aqoonsan yihiin faa’iidooyinka kala duwan ee ay leedahay helitaanka Itoobiya ee deked lagu kalsoonaan karo taas oo waafaqsan in la ixtiraamo midnimada iyo xuduudaha Soomaaliya.”

Itoobiya oo ah dal ay dad badan ku nool yihiin oo aan lahayn dekad ayaa haddana waxa ay isticmaashaa in ka badan 90% dekedaha Djibouti.

In Jabuuti oo kaliya xoogga la saaro ma aha wax lagu qanci karo. Taas beddelkeeda, wuxuu sheegay in arrinta marinka badda ay tahay “arrin nolol iyo geeri ah.”

Masar ayaa ka mid ah dalalka aan ku faraxsanayn qorshaha Itoobiya. Waxay sharaxday in kaliya qadiyadda amniga ee Badda Cas ay ka hadli karaan dalalka xuduudda la leh biyaha Badda Cas.

Soomaaliya ayaa laga yaabaa inay Itoobiya siiso adeeg dekadeed ee xeebaha Badweynta Hindiya, Bloomberg ayaa sidaasi sheegay, isagoo soo xiganaya sarkaal.

Wasiiru dowlaha arrimaha dibadda Cali Maxamed Cumar oo la hadlay TV-ga Universal ayaa sheegay in labada dal ay ka shaqeynayaan sidii loo sii wadi lahaa wadahadallada, isla markaana heshiis loo gaari lahaa bisha Oktoobar.

“Heshiisku wuxuu qeexayaa dekadda la bixinayo, goobta ay kaga taal Badweynta Hindiya iyo dhammaan kharashyada,” ayuu yiri sarkaalku.

Hadalkiisa ayaa yimid kadib markii Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed uu booqasho ku yimid Muqdisho toddobaadkii hore oo uu wadahadallo la yeeshay dhiggiisa Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, ma jiraan wax war ah oo kasoo baxay dhinaca Itoobiya.

Maxay taasi Itoobiya uga dhigan tahay?

Markii Itoobiya ay heshiiska la gashay Somaliland, arrinta ugu weyn ee ay ku heshiiyeen ayaa ahayd in la dhiso deked ku teedsan Badda Cas iyo sidoo kale saldhig ciidamada badda.

Inkasta oo nuxurka heshiisku aan si rasmi ah loo soo bandhigin, haddana Itoobiya ayaa heli lahayd bad dhan 20 km.

Taas beddelkeeda waxaa la sheegay in Itoobiya ay aqoonsan doonto Somaliland.
Waxa ay ahayd in lagu fuliyo bil gudaheed balse wali lama hirgelin.

Madaxweynihii hore ee Somaliland Muuse Biixi oo heshiiska la saxiixday Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed, ayaa waxaa doorashadii cusbeyd kaga guuleystay musharraxii mucaaradka.

Tan iyo markii Itoobiya iyo Soomaaliya ay gaareen heshiis uu garwadeen ka yahay Turkiga, lama oga halka uu ku dambeyn doono heshiiskaasi dhinaca badda.

Dalalka Geeska Afrika, wadamada awoodda leh ee adduunka ayaa saldhigyo ciidan ka sameystay dalalka Djibouti, Soomaaliya iyo Kenya.

Itoobiya waxa ay tababaraysay ciidan badeed oo la kala diray sanado badan ka hor si ay u daboolaan baahideeda gobolka.

Si kastaba ha ahaatee, Soomaaliya iyo Jabuuti midkoodna horay uma soo bandhigin inay rabaan inay Itoobiya siiyaan saldhig badeed marka laga reebo dekedaha.

Markii heshiiska lala gaaray Eritrea, saldhigga Casab ayaa ujeedooyinkaasi in uu buuxiyo loogu talagalay, hase ahaatee, laguma guulaysan.

Dadka wax falanqeeya ayaa sheegaya in tani ay tahay sababta ugu weyn ee saraakiisha Itoobiya ay u tageen Soomaaliya.

Isha: BBC Somali

The post Maxay Soomaaliya sameyn doontaa kadib hadalkii kasoo baxay dowladda Itoobiya? appeared first on Caasimada Online.

Share this post


Link to post
Share on other sites
Sign in to follow this